The Tree of Life
Onlangs had ik het met een vriend over religie. Als devote atheïsten lijkt het niet bestaan van een god voor ons een vanzelfsprekendheid. Zo vanzelfsprekend dat we ons afvroegen waarom het overgrote deel van de mensheid wél gelooft in iets dat er volgens ons niet is. “Maar op dit moment verbaast ergens ter wereld een gelovige zich ook over ons soort mensen, toch?” zei hij. Is het niet heel hovaardig van ons om zo’n belangrijk deel van de wereldcultuur zomaar onder tafel te vegen als pure verzinsels? Om iets waar miljarden mensen in geloven, af te doen als onzin? Zelfs al zijn we het héél erg zeker?
Ik wil hier geen uitspraken doen over godsdienst. Maar ik herinnerde me dit gesprek zondagavond, tijdens het zien van The Tree of Life, de nieuwe film van Terrence Malick. Dat Malick een bijna ziekelijke perfectionist en een mooifilmer is, was al langer bekend. Maar met deze film heeft hij zichzelf overtroffen, enerzijds qua visuele pracht maar vooral qua schaal. The Tree of Life is niets minder dan een parabel over de oorsprong van het heelal en het leven. Het is zijn Ontdekking van de hemel, zijn magnum opus, het werk waarmee Malick de mensheid wil samenvatten en blijvend veranderen.
Een film met een boodschap, dat is zeker. Maar hoe zit het dan als je het als kijker volkomen oneens bent met die boodschap? The Tree of Life is zeker geen christelijke film, maar Malick lijkt er wel van uit te gaan dat er een kracht aan het werk is die sterker is dan alles wat we tot nu hebben kunnen vatten en die we bij gebrek aan een beter woord maar ‘God’ noemen. Alle respect voor wie daar in gelooft, maar ik kan me er absoluut niet in vinden. Ik ben een Agent Scully, die achter vrijwel alles wel een wetenschappelijke verklaring vermoedt.
Natuurlijk weet ik wel dat deze film meer is dan een veredelde EO-special. Dat Malick een veel diepere boodschap heeft dan ik er op dit moment van maak, en dat hij geen man met een lange witte baard opvoert. Je kan The Tree of Life perfect bekijken als een mijmering over ouderschap, opvoeding en de cyclus van het leven. Kijk naar die prachtige promofoto’s van Brad Pitt en het voetje van zijn pasgeboren kind.
Ik heb de film nog maar net voor de eerste keer gezien, en heb er ook amper iets over gelezen. Hij is pas anderhalve week geleden in première gegaan in Cannes. Het zou heel arrogant zijn om op dit moment mijn interpretatie als de enige juiste te zien. Ik vermoed (en hoop een beetje) dat ik door sommige mensen luidkeels ga worden tegengesproken. Het deïstische aspect is de spreekwoordelijke elephant in the room die ervoor zorgt dat ik The Tree of Life op dit moment bekijk zoals ik in een kathedraal rondloop. Onder de indruk van de visie, de afmetingen en het oog voor detail, dat zeker. Maar niet persoonlijk aangesproken.
